سهراب اشرفی کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با صدا دلایل رشد طلا و ارز را تشریح کرد:
شاید بانک مرکزی بتواند مانع رشد طلا و ارز و تورم شود
بازار طلا و ارز در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین پناهگاه‌های سرمایه در برابر تورم، کاهش ارزش پول‌های ملی و افزایش نااطمینانی‌های اقتصادی و سیاسی تبدیل شده است. در ایران نیز قیمت طلا تنها تابع تحولات بازار جهانی نیست؛ نرخ ارز، تورم داخلی، عرضه و تقاضا و حتی حباب بازار، همگی در تعیین قیمت نهایی نقش دارند. در چنین شرایطی، این پرسش مطرح است که آیا روند صعودی طلا در ماه‌های پایانی سال نیز ادامه خواهد داشت و در صورت کاهش تنش‌های سیاسی و پایان جنگ‌ها، آیا می‌توان انتظار کاهش قیمت طلا و ارز را داشت؟ سهراب اشرفی کارشناس اقتصادی و تحلیل‌گر بازار طلا و ارز به این سوالات پاسخ می‌دهد.
بازار طلا و ارز این روزها با افزایش مجدد همراه شده است و برخی از پیش‌بینی‌ها از ورود آن به کانال‌های بالاتر است. به نظر شما ادامه این روند چگونه خواهد بود؟
اگر قیمت طلا را در صد سال گذشته بررسی کنیم، می‌بینیم که با وجود نوسانات و کاهش‌های مقطعی، روند کلی در بیشتر سال‌ها افزایشی بوده است. در بازار داخلی نیز دو مؤلفه اصلی قیمت طلا، اونس جهانی و نرخ دلار هستند. اگر سال‌های اخیر را نگاه کنیم، از سال ۱۳۹۴ و به‌خصوص آذرماه همان سال که طلا به سمت حداقل قیمت حرکت کرد، روندی صعودی شکل گرفت که با وجود نوسانات، ادامه پیدا کرده است. سال گذشته نیز قیمت جهانی طلا در مقطعی به رقم تاریخی حدود ۵۶۰۰ دلار رسید و بعد مقداری کاهش داشت، اما روند کلی همچنان افزایشی بود. در کنار اونس جهانی، افزایش نرخ دلار در داخل به دلیل تورم و کاهش ارزش پول ملی، عامل مهم دیگری در رشد قیمت طلای ایران است. بنابراین افزایش همزمان اونس و دلار، طبیعی است که قیمت طلا در بازار داخلی را بالا ببرد. از سوی دیگر، طلا در جهان همچنان یک دارایی مطمئن محسوب می‌شود و افزایش ذخایر طلای بانک‌های مرکزی و رشد تقاضا نیز از عوامل مهم حمایت‌کننده قیمت جهانی طلاست. ماه دسامبر، تقریباً همزمان با آذرماه، از این جهت اهمیت دارد که در بسیاری از سال‌ها قیمت اونس در پایان این ماه بالاتر از سال قبل بسته شده است. امسال نیز پیش‌بینی می‌شود اونس طلا ممکن است در محدوده ۵۰۰۰ تا ۵۲۰۰ دلار بسته شود؛ البته نرخ دلار و سیاست بانک مرکزی در بازار ارز، نقش تعیین‌کننده‌ای خواهند داشت. قیمت دلار علاوه بر سیاست بانک مرکزی، از تورم، تراز تجاری، صادرات، واردات و سایر شاخص‌های اقتصادی اثر می‌گیرد. با وجود شرایط متفاوت امسال، احتمال افزایش دلار به‌خصوص در آذر و دی‌ماه وجود دارد. بنابراین رقم دلار در آذرماه و سطح اونس جهانی، دو عامل اصلی تعیین‌کننده قیمت طلا خواهند بود. البته عرضه و تقاضا و حباب مثبت یا منفی بازار داخلی نیز مؤثر است و به همین دلیل نمی‌توان عدد دقیقی برای قیمت طلا در آذر و ابتدای دی‌ماه اعلام کرد. با این حال، با توجه به افزایش انتظاری نرخ دلار و اونس جهانی که این روزها حدود ۴۶۰۰ دلار است و ممکن است بالاتر برود، احتمال تداوم روند صعودی و حتی رسیدن طلا به اوج قیمتی در این ماه‌ها وجود دارد.
جنگ‌های چند سال اخیر چقدر در افزایش قیمت طلا و ارز مؤثر بوده است؟ اگر کشورها به یک صلح پایدار برسند، آیا می‌توان امیدوار بود که قیمت جهانی طلا و حتی ارز کاهش پیدا کند؟
قیمتی که در بازار طلا شکل گرفته، تحت تأثیر تحولات سیاسی در کشورهای مختلف دنیا، جنگ‌ها، جنگ‌های تجاری و اتفاقاتی که در عرصه بین‌المللی رخ داده، قرار داشته است. همه این موارد روی افزایش قیمت طلا در بازار جهانی تأثیرگذار بوده‌اند. دلیل آن این است که طلا یک کالای مطمئن است و در بحران‌ها و اتفاقاتی که ممکن است در عرصه بین‌المللی رخ دهد، جایگاه ویژه‌ای دارد.از طرف دیگر، بانک‌های دنیا نیز ممکن است در شرایط خاص به دلیل نگرانی‌هایی که درباره برخی ارزها به وجود می‌آید، سیاست‌های خودشان را تغییر دهند. یکی از نگرانی‌هایی که در این روزها مطرح شده، بدهی‌های بسیار گسترده آمریکا و موضوع پشتوانه دلارهایی است که چاپ می‌شود و در اختیار سایر کشورها قرار می‌گیرد؛ همچنین اوراقی که طی این سال‌ها منتشر شده است. کشورهای دیگر نمی‌توانند تمام منافع و دارایی‌های کشور خودشان را صرفاً به ارزش دلار آمریکا وابسته کنند. بنابراین آمده‌اند چاره‌اندیشی کرده‌اند و سبد سرمایه‌گذاری خودشان را متنوع کرده‌اند. یعنی تنها به سمت دلار نرفته‌اند و بخشی از ذخایر خودشان را به سمت ذخیره‌سازی طلا برده‌اند. این موضوع باعث شده مقداری افزایش قیمت طلا را در بازارهای جهانی داشته باشیم. افزایش تقاضا در بازار جهانی طبیعتاً باعث افزایش قیمت طلا شده و یکی از دلایل افزایش قیمت طلا در سال‌های اخیر همین افزایش تقاضا بوده است. قیمت طلای جهانی در زمان انتخابات مجدد ترامپ حدود ۲۵۰۰ دلار بود. بعد از اتفاقاتی که پس از انتخاب ترامپ در بازار جهانی رخ داد و همچنین جنگ تجاری و جنگ تعرفه‌ای که ترامپ با چین شروع کرد، شاهد افزایش بسیار زیادی در قیمت اونس طلا در بازارهای جهانی بودیم. بعد از آن نیز اتفاقات دیگری رخ داد و به‌خصوص تحولاتی که در منطقه خاورمیانه در همین یک سال گذشته اتفاق افتاد، باعث افزایش قیمت طلا شد و حتی همین تحولات در خاورمیانه باعث شد قیمت طلا به ۵۶۰۰ دلار برسد. اما اگر این تحولات سیاسی که میان کشورها وجود دارد به سمتی برود که مسائل برطرف و حل شود، طبیعتاً می‌توان انتظار داشت بخشی از التهابات بازار کاهش پیدا کند.در مورد جنگ‌های تجاری هم همین موضوع وجود دارد. اگر جنگ‌های تجاری تا حدودی کنترل شود و حداقل توافقاتی میان کشورها شکل بگیرد، می‌تواند بخشی از این نااطمینانی را کاهش دهد. اگر شرایط در جهان پایدار شود، جنگ‌های تجاری تا حدودی کنترل شوند و توافقاتی میان کشورها صورت بگیرد و جنگ‌های موجود نیز به سمت پایان بروند، طبیعتاً می‌تواند بر بازار طلا تأثیرگذار باشد. اما باید توجه داشت که این موضوع به تنهایی تعیین‌کننده قیمت طلای ایران نیست.
نرخ ارز این روزها مجددا رو به افزایش است. برای اقتصادی که با تورم بسیار بالا مواجه است، وضعیت طلا و دلار را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ با فرض اینکه جنگ تمام شود اما تحریم‌ها ادامه داشته باشند یا حتی کاهش پیدا کنند، چه اتفاقی برای طلا و دلار می‌افتد؟
اینکه چه اتفاقی برای دلار می‌افتد، بانک مرکزی می‌داند و سیاست‌های اقتصادی که دولت اجرا می‌کند نیز در این زمینه مؤثر است. برنامه‌ریزی دولت و بانک مرکزی مشخص می‌کند که در آینده چه قیمتی برای دلار داشته باشیم. اگر قیمت دلار در سال‌های آینده افزایش پیدا کند، حتی اگر تمام تحولات سیاسی دنیا به سمت آرامش بروند، حتی اگر کشورهای مختلف مشکل خاصی نداشته باشند، جنگ‌های تجاری برطرف شوند و حتی کاهش قیمت اونس طلا در بازارهای جهانی را شاهد باشیم، افزایش قیمت دلار در بازار داخلی می‌تواند باعث شود روند افزایشی قیمت طلا در ایران، به دلیل کاهش ارزش پول ملی، همچنان ادامه داشته باشد. مگر اینکه بانک مرکزی بخواهد تمهیداتی بیندیشد و سیاست‌هایی را اجرا کند که جلوی رسیدن اقتصاد به تورم‌های بسیار بالا را بگیرد و بتواند تورم را کاهش دهد. آیا چنین امکانی وجود دارد؟ بله، امکانش وجود دارد. بانک مرکزی و دولت می‌توانند اتاق فکری تشکیل دهند، از نخبگان اقتصادی کشور استفاده کنند، شاخص‌های اقتصادی کشور را مدیریت کنند، تراز صادرات و واردات را بهبود دهند و تورم را کاهش دهند. اگر این اقدامات انجام شود، شاید بتوان جلوی افزایش افسارگسیخته قیمت دلار در روزها و سال‌های آینده را گرفت و باعث شد اقتصاد به سمت یک اقتصاد پایدار حرکت کند. در چنین شرایطی مردم نیز می‌توانند شاهد بهبود وضعیت اقتصادی و حداقل آرامش اقتصادی باشند.
بانک مرکزی اخیراً اعلام کرده که به هر کد ملی هزار دلار با نرخ مبادله‌ای عرضه می‌کند. آیا چنین سیاست‌هایی خودش می‌تواند باعث ایجاد تنش در بازار شود؟
بانک مرکزی می‌تواند در این شرایط سیاست‌هایی را اعمال کند و بازار را مدیریت کند، اما نحوه اطلاع‌رسانی بسیار مهم است و باید مقداری درست‌تر و دقیق‌تر انجام شود. بنابراین بانک مرکزی می‌تواند سیاست‌های هوشمندانه و درستی را حتی در شرایط فعلی اعمال کند و به شکل واقعی و درست بازار را مدیریت کند؛ اما این سیاست‌ها باید به صورت مناسب طراحی و اطلاع‌رسانی شوند. بانک مرکزی اگر بتواند این کار را انجام دهد، می‌تواند ارزش پول ملی را تقویت کند و اجازه ندهد دلار به سمت بالا حرکت کند. البته این کار ساده نیست. سخت است، تلاش می‌خواهد، فکر می‌خواهد و برنامه می‌خواهد. اما امکان‌پذیر است. من می‌دانم که شرایط بانک مرکزی در حال حاضر شرایط ساده‌ای نیست و شرایط بحرانی است، اما از نظر ذخایر، بانک مرکزی در این سال‌ها ذخایر خودش را تأمین کرده و از نظر ذخایر مشکل خاصی ندارد. بنابراین چیزی که بانک مرکزی در این روزها نیاز دارد، مدیریت شرایط بحرانی است؛ مدیریتی که با برنامه‌ریزی بسیار درست و مدیریت صحیح و هوشمندانه انجام شود.اگر چنین مدیریتی وجود داشته باشد، می‌توان از این روزهای سخت نیز عبور کرد و حتی شرایطی ایجاد کرد که نه‌تنها ارزش پول ملی کاهش پیدا نکند، بلکه شاهد افزایش ارزش پول ملی باشیم.
چشم‌انداز بازار طلا و ارز را در ماه‌های چگونه خواهد بود؟
در مجموع، قیمت جهانی اونس طلا، قیمت دلار در بازار داخلی، تورم، سیاست‌های بانک مرکزی، عرضه و تقاضا و همچنین حباب مثبت یا منفی بازار، مهم‌ترین عواملی هستند که قیمت طلا را تعیین می‌کنند. بنابراین نمی‌توان یک عدد دقیق برای قیمت طلا در آذرماه یا ابتدای دی‌ماه اعلام کرد، اما با توجه به روندی که در بازار جهانی طلا و بازار داخلی ارز مشاهده می‌شود، احتمال افزایش قیمت وجود دارد. به‌خصوص اگر قیمت اونس جهانی از محدوده فعلی بالاتر برود و همزمان قیمت دلار داخلی نیز افزایش پیدا کند، این دو عامل می‌توانند در کنار یکدیگر قیمت طلای داخلی را افزایش دهند. از سوی دیگر، اگر در جهان شاهد آرامش سیاسی باشیم، جنگ‌ها کاهش پیدا کنند و جنگ‌های تجاری نیز کنترل شوند، ممکن است قیمت جهانی طلا با فشار کاهشی مواجه شود؛ اما برای بازار ایران همچنان نرخ دلار تعیین‌کننده خواهد بود. اگر بانک مرکزی بتواند تورم را کنترل کند، ارزش پول ملی را حفظ کند، تراز تجاری کشور را مدیریت کند و سیاست ارزی هوشمندانه‌ای داشته باشد، می‌توان امیدوار بود فشار افزایشی بر قیمت طلا و دلار کاهش پیدا کند. در غیر این صورت، حتی کاهش قیمت جهانی طلا نیز لزوماً به معنای کاهش قیمت طلا در بازار داخلی ایران نخواهد بود؛ چرا که کاهش ارزش پول ملی می‌تواند اثر کاهش قیمت جهانی را خنثی کند. در نهایت، بانک مرکزی در شرایط فعلی نیازمند یک مدیریت هوشمندانه، برنامه‌ریزی دقیق و استفاده از ظرفیت نخبگان اقتصادی کشور است. اگر بتواند با سیاست‌های درست این شرایط بحرانی را مدیریت کند، می‌توان امیدوار بود که نه‌تنها از کاهش بیشتر ارزش پول ملی جلوگیری شود، بلکه در آینده شاهد تقویت ارزش پول ملی و حرکت اقتصاد به سمت ثبات و آرامش باشیم.
